مفهـوم ییـن- یانـگ (برگرفته از کتاب مبانی جامع طب چینی، جلد اول، فصل ۱، مترجم: دکتر عباس انصاری)

تئوری یین- یانگ شـاید مهم تریـن  و شـاخص ترین نظریـه طـب چینی اسـت. می تـوان گفت که روانشناسـی، آسیب شناسـی و درمـان طـب چینی می توانـد درنهایت در آن خلاصـه گـردد؛ بی نهایـت سـاده و درعین حـال بسـیار عمیـق و بنیـادی اسـت. هر فـرد می تواند به ظاهـر در یک سـطح عقلانـی مفهـوم آن را درک کنـد، ولی بازهـم به طور مـداوم در تجربه بالینی و درواقـع، در زندگی، وجوه تازه ای از آن را بیابـد.
مفهـوم یین- یانگ، به همـراه چی، در قرون متمادی در فلسـفه چینی رسـوخ کرده و اساسـاً با هر اندیشـه فلسـفی غربـی متفاوت اسـت. به طورکلی، منطق غربـی بر پایه تضاد معکوس هـا شـکل گرفته اسـت کـه فرضیـه اصلـی منطـق ارسـطویی اسـت. بر اسـاس ایـن منطق، یک جفـت متضاد (مثـل «میز مربع اسـت» و «میز مربع نیسـت») نمی توانند هـر دو درسـت باشـند. بیش از  ۲۰۰۰ سـال، ایـن نظریه بر تفکـر غربـی حاکـم بوده اسـت. مفهـوم چینی ییـن- یانگ بـا این سیسـتم فکـری کام ً ـلا متفاوت اسـت: ییـن و یانگ صفـات متضاد ولـی درعین حـال مکمل را نشـان می دهند هـر چیـز یا هـر پدیـده می تواند خـود یا خلاف خود باشـد عـلاوه بـر این ییـن دانـه ای از یانـگ در خـود دارد بنابراین می توانـد بـه یانـگ تبدیل شـود  و بالعکس.
 نقل قولی از تفسـیر شـوآنگ زی، معنای این مفهوم را روشـن می سازد:
هیـچ دو چیـزی در زمیـن وجـود نـدارد کـه رابطـه متقابـل «خـود» و «دیگـری» بر آن حاکم نباشـد «خود» و «دیگـری» هـر دوبه یـک میـزان تمایـل دارنـد کـه برای خـود عمـل کننـد، بنابرایـن بـه همان شـدتی که غـرب با
شـرق در تضـاد اسـت، ایـن دو نیز باهـم در تضاد هسـتند. از سـوی دیگـر «خود» و «دیگـری» درعین حـال رابطه ای همچـون رابطـه متقابـل لـب و دنـدان دارند. پـس اعمال «دیگـری» در نیمـه خـودش درآن واحد بـه «خود» کمک می کنـد؛ بنابرایـن، اگرچه این دو متضاد هسـتند، ولی قادر بـه نفی متقابـل یکدیگر نیسـتند.

یین- یانگ به عنوان دو فاز از یک حرکت دوار

نخسـتین منشـأ پدیده هـای یین- یانـگ باید از مشـاهدات روسـتائیان از تناوب دوار روز و شـب گرفته شـده باشد؛ بنابراین روز با یانگ و شـب با یین مرتبط اسـت و به عبارت دیگر فعالیت به یانگ و اسـتراحت به یین مربوط اسـت. این مطلب به اولین مشـاهده از تنـاوب دائمـی هـر پدیـده بیـن دو قطب گردشـی منجـر می شـد کـه یکی با نـور، خورشـید، روشـنایی و فعالیت (یانـگ) و دیگـری بـه تاریکـی، مـاه، سـایه و اسـتراحت (یین) ارتبـاط دارد. از ایـن دیـدگاه، ییـن و یانـگ دو مرحلـه از یـک
حرکت دوار هسـتند کـه یکی دائماً به دیگری تبدیل می شـود؛ ماننـد روز کـه جایش را به شـب می دهـد و برعکس.

یین- یانگ به عنوان دو حالت از چگالی ماده

از دیدگاهـی دیگر، یین و یانگ در مراحل تغییر و تبدیل تمـام چیزهـا در عالم، دو حالـت نمادین هسـتند همان طور کـه پیش تـر گفتـه شـد، هـر آن چیـزی کـه از یـک چرخه می گـذرد، در همـان حال شـکلش نیـز تغییر می کنـد برای مثـال، آب دریاچه هـا و دریاهـا در طـول روز گرم شـده و به بخـار تبدیـل می شـود وقتی هـوا در عصر خنک تر می شـود، بخـار مجـدداً به آب تبدیـل می گردد.
مـاده می توانـد حالت های مختلف چگالـی را به خود بگیرد بـرای مثـال میـز حالـت متراکم مـاده اسـت اگر میز سـوزانده شـود ایـن مـاده به گرمـا و نـور و اشـکال دارای چگالـی کمتر تبدیـل میشـود از این دیدگاه، یانگ نمـاد حالت های غیرمادی و کـم چگال تـر مـاده اسـت درحالی کـه یین مظهـر حالت های مـادی چگال تـر یـا متراکم تر ماده اسـت.

کاربرد یین و یانگ در پزشکی
تمام حوزه های طب چینی، فیزیولوژی، آسیب شناسـی،
تشـخیص و درمـان آن را می تـوان در نظریـه اصلـی و بنیـادی یین و یانـگ خلاصه کرد. هر مرحلـه فیزیولوژیک و هـر علامـت یا نشـانه ای را می توان در سـایه  نظریه یین- یانگ تحلیل و بررسـی نمود. سـرانجام هـر وجهی از درمان بـر یکـی از چهـار اسـتراتژی فهرسـت شـده در کادر زیـر، هدف گذاری شـده اسـت.
در درمـان، مهم تریـن اسـتراتژی ها به چهار دسـته تقلیـل می یابند:

  • تقویت یانگ
  • تقویت یین
  • رفع فزونی یانگ
  • رفع فزونی یین

یین- یانگ و ساختارهای بدن
بخشـهای بدن انسان هرکدام به نحو برجسته ای ازلحاظ 
خصوصیـت یین یا یانگ هسـتند و این امر در تجربه بالینی بسـیار حائز اهمیت اسـت. هرچنـد باید تأکید کـرد که این خصوصیت تنها خصوصیتی نسـبی است.
 برای مثال ناحیه قفسـه سـینه نسـبت به شـکم یانگ محسـوب می شـود (چـون بالاتر قـرار دارد) ولی نسـبت به سـر، یین محسـوب می شود.
ایـن ذات ییـن اسـت که داخلـی و تغذیه کننده باشـد؛ بنابرایـن کانال هـای پشـت بـدن متعلق به یانگ هسـتند و هـم می تواننـد بـرای تقویت یانگ کـه نتیجـه آن مقاومت مـا در برابـر عوامـل بیماری زای خارجی اسـت بـکار روند و هـم بـرای از بیـن بـردن عوامـل بیماری زایـی که قبلا به بـدن حملـه کرده انـد. جلـو (قفسـه سـینه و شـکم) جایی اسـت کـه کانال هـای ییـن در جریان انـد. ایـن کانال هـا حامـل انـرژی ییـن هسـتند و عملکـرد آن هـا تغذیـه بدن اسـت و اغلـب بـرای افزایـش انرژی ییـن بـه کار می روند.

عملکرد ساختار اندامها
یانگ به عملکرد و یین به سـاختار مربوط می شـود. قبلا
گفتیـم که برخـی اندام ها یانگ و برخی دیگر یین هسـتند.
هرچنـد در تطابـق با ایـن اصل که هیچ چیـزی مطلقاً یانگ یـا مطلقاً یین نیسـت هـر اندامی در درون خـود جنبه ای از یانـگ و جنبـه ای از ییـن دارد. به طـور ویـژه، سـاختار یـک انـدام، خـون، جوهـره یا مایعاتـی کـه در درون دارد به یین مربـوط هسـتند؛ آن ها همان جنبه یین آن هسـتند. فعالیـت اصلـی انـدام، جنبه یانگ آن را نشـان می دهد.
البتـه هـردو جنبه به هم مرتبط یا وابسـتگی متقابل دارند. بـرای مثال، عملکـرد طحال در تغییـر و انتقال جوهره های استخراج شـده  از  غـذا  جنبـه  یانـگ  آن  را  بـه  نمایـش می گـذارد. انـرژی چی کـه بدین نحو از غذا حاصل شـده به خـون منتقل می شـود که بـا ویژگی یین خود، در تشـکیل سـاختار خود طحال شـرکت می کند. در فصل ۵ «سؤالات سـاده» آمده اسـت: «یانـگ، چـی را تغییر می دهـد، یین، سـاختار را شـکل می دهد.» این رابطه را می توان با نمودار زیر نمایش داد.

 

یین و یانگ

نظر خود را بنویسید